تنظیم خانواده طبیعی(NFP)

روش طبیعی تنظیم خانواده (NFP)  بر اساس مشاهدۀ علائم و نشانه هایی است که به کمک آنها می توان زمان زایایی و نازایی را در سیکل قاعدگی مشخص کرد .

آگاهی یک زوج از مرحله زایایی ، این امکان را به آنها می دهد تا با برنامه ریزی برای نزدیکی خود ، از بارداری جلوگیری نمایند ، یا  بدان دست یابند . بدین لحاظ این روش تنظیم خانواده میتواند طریقۀ جایگزین برای کسانی باشد که به هر دلیل ، از روشهای دارویی یا مکانیکی جلوگیری از بارداری ، استفاده نمی کنند.

پایه و اساس تنظیم خانواده طبیعی (NFP) استفاده از علائم و نشانه هایی است که به کمک آنها می توان دوره های باروری و ناباروری را یک دوره قاعدگی مجزا نمود . افرادی که از این روش استفاده می کنند  به منظور جلوگیری یا به تعویق انداختن بارداری ، از نردیکی کردن در روزهایی که امکان بارداری زیاد است ، خودداری می کنند و افرادی که خواهان بارداری هستند ، می توانند در این روزها اقدام به نزدیکی کنند . تکنیک های موجود در این روش شامل استفاده از دمای پایۀ بدن ، موکوس (ترشحات مخاطی دهانۀ رحم ، لعاب لزج مترشحه از غشاء مخاطی که شامل موسین ، املاح مختلف و یاخته های بدن است . ) گردن رحم ، علائم ناشی از افزایش درجۀ حرارت بدن و روش تقویم یا ریتمی می باشد . توجه به این نکته مهم است که روش طبیعی تنظیم خانواده یک روش جلوگیری از بارداری نیست ، بلکه در این متد با تعیین روزهایی از سیکل قاعدگی که در آنها باروری ممکن است و جلوگیری از نزدیکی در این روزها ، می توان از بارداری جلوگیری کرد .

مزایای روش طبیعی تنظیم خانواده

ü      از روش NFP  یا تنظیم خانواده طبیعی جهت جلوگیری از بارداری یا حصول به بارداری می توان استفاده کرد .

ü      این روش هیچ عارضۀ جسمانی ندارد .

ü      استفاده صحیح از روش طبیعی تنظیم خانواده اطلاعات و آگاهی افراد را در مورد عملکرد سیستم تناسلی انسان افزایش می دهد .

ü      استفاده کنندگان از روش طبیعی تنظیم خانواده متکی به خود هستند .

ü      در استفاده از این روش ، تشریک همسر صورت می گیرد و همکاری و تقسیم مسئولیت در مورد تنظیم خانواده بین زن و مرد ایجاد می شود .

ü      استفاده از این روش ، نیاز به استفاده از پرسنل پزشکی مجرب و مراکز بهداشتی درمانی ندارد .

معایب روش طبیعی تنظیم خانواده

û      نیاز به یک دورۀ آموزشی دارد .

û      همکاری و تشریک مساعی زن و مرد ضروری است .

û      علائم زایایی باید به دقت و هر روز توسط استفاده کنندگان ثبت گردد .

û      در هر دورۀ قاعدگی بین 8 تا 16 روز باید از نزدیکی خودداری کرد .

متدهای طبیعی تنظیم خانواده

در حال حاضر چهار متد ریتم ، موکوس گردن رحمی ، دمای پایۀ بدن و علائم گرمایی به عنوان روش های طبیعی تنظیم خانواده ، مورد استفاده قرار می گیرند . در روش ریتم ، مبنای محاسبه دورۀ محتمل باروری بر اساس طول سیکل های قاعدگی قبلی در نظر گرفته می شود. در طرق جدیدتر ، با استفاده از دمای پایۀ بدن یا خصوصیات موکوس گردن رحمی یا هر دو ، دورۀ باروری را مشخص می نمایند . به همراه این علائم اولیه ، می توان از دیگر نشانه هایی که در هر زن بر حسب تکراری بودن آنها ، قابلیت باروری را مشخص می کنند استفاده نمود که از آن جمله ، حساسیت در پستان ها ، درد شکمی ، خونریزی بین قاعدگی و تغییر موقعیت ، باز شدن و قوام گردن رحم را می توان نام برد .

الف – روش ریتم یا تقویمی :

در روش ریتم یا تقویمی ، با ثبت دوره های قاعدگی در طی 6 تا 12 ماه گذشته ، روزهایی را که در آنها احتمالاً باروری صورت می گیرد مشخص می کنند . اولین و آخرین روزی که امکان باروری در یک زن وجود دارد ، با کم کردن به ترتیب اعداد 18 و 11 از کوتاهترین و طولانی ترین دور ه های قاعدگی وی محاسبه می گردد .

با این محاسبه ، آغاز و پایان دورۀ باروری زن در یک سیکل مشخص می گردد . برای مثال اگر کوتاه ترین و طولانی ترین سیکل قاعدگی در یک زن به ترتیب 25 و 31 روز باشد ، اولین روز دورۀ باروری وی روز هفتم و آخرین آن روز بیستم است و در واقع دورۀ باروری وی از روز هفتم تا روز بیستم است و در صورت تمایل به جلوگیری از بارداری ، باید از نزدیکی کردن در این دوره خودداری کرد . در این روش از دورۀ باروری در هر سیکل ، تنها یک تقریب بدست می آید .

ب – روش موکوس گردن رحمی :

برای استفاده از این روش که روش تخمک گذاری نیز نامیده می شود ، زن باید از تغییرات موکوس ( ترشحات ) در طول دوره قاعدگی مطلع باشد . اکثر زنان در چند روز اول بعد از قاعدگی ( مرحلۀ ناباروری نسبی یا فاز ناباروری اولیه ) ، در واژن خود احساس خشکی می نمایند . سپس زن وجود ترشحات چسبناک را حس می کند که این ترشحات چند روز بعد رقت بیشتری پیدا کرده و زن خیسی تدریجاً فزاینده ای را احساس می کند . آخرین روز احساس خیسی یا نرمی روز اوج نام دارد و مصادف با زمانی است که ترشح هورمون استروژن در بالاترین سطح خود قرار دارد . در این زمان موکوس گردن رحمی می تواند بسیار مرطوب کننده و شفاف یا کدر باشد و شبیه سفیده تخم مرغ خام است . بعد از روز اوج ، ترشحات سریعاً تغییر حالت داده و چسبنده می گردد و این ناشی از ترشح هورمون پروژسترون است و یا ترشحات بطور کلی از بین می رود و زن احساس خشکی در واژن خود می نماید . مرحلۀ باروری در یک زن از زمانی شروع می شود که ترشحات خیس کننده ظاهر می گردد . سومین روز بعد از نهایت ترشح این موکوس ، اختتام فاز باروری است ، فاز بعد از تخمک گذاری یا ناباروری دیررس ، از چهارمین روز شروع می شود وتا شروع قاعدگی بعدی ادامه می یابد . در صورت تمایل زوج به جلوگیری از بارداری ، از نزدیکی کردن در این دوره ( از شروع موکوس خیس کننده تا سه روز کامل بعد از نهایت ترشح آن ) ، خودداری نمایند . در ضمن در دورۀ خشکی اولیه نیز از نزدیکی کردن مکرر هر روز خودداری کنند زیرا بقایای منی می تواند با موکوس اشتباه شود .

ج – روش دمای پایۀ بدن :

مبنا و اساس این روش ، افزایش دمای پایۀ بدن است که به فاصله کوتاهی بعد از تخمک گذاری روی می دهد و ناشی از ترشح پروژسترون به وسیلۀ جسم زرد است .

بعد از تخمک گذاری ، دمای پایۀ بدن افزایش می یابد و این حالت تقریباً تا شروع قاعدگی بعدی ادامه دارد . در این روش ، زن باید درجۀ حرارت خود را در حال استراحت و هر روز در همان ساعت اندازه گیری کند تا بتواند دورۀ ناباروری خود را مشخص کند . در این روش تنها دورۀ ناباروری بعد از تخمک گذاری مشخص می گردد . در این روش ، جهت جلو گیری از بارداری باید تا سه روز بعد از افزایش درجۀ حرارت بدن ، از نزدیکی خودداری گردد .

د – روش علامتی – گرمایی

در این روش به همراه ثبت دمای پایۀ بدن ، از تغییر در ویژگی ترشحات گردن رحم و دیگر علائم فیزیولوژیک دال بر تخمک گذاری نظیر حساسیت در پستانها ، درد وسط دوره قاعدگی ، لکه بینی یا خونریزی و احساس سنگینی شکم در حوالی تخمک گذاری استفاده می گردد. زن همچنین می تواند تغییر در موقعیت ، درجه باز شدن و قوام گردن رحم را بررسی نماید و محاسبه تقویمی را نیز در متد خود وارد کند .

در این روش برای جلوگیری از بارداری ، لازم است زن از نزدیکی کردن در دوره ای که با ظهور ترشحات خیس کننده شروع می شود و تا سه روز بعد از افزایش درجۀ حرارت یا چهار روز بعد از اوج ترشح موکوس ذکر شده ( بر حسب اینکه کدامیک دیرتر بروز کند ) ادامه می یابد ، خودداری کند .