
روشهای تزریقی جلوگیری از بارداری
ضد بارداری های هورمونی تزریقی ، اگر بطور صحیح استفاده شوند ، در زمرۀ مؤثرترین روشهای پیشگیری از بارداری هستند که با مکانیسم های زیر از وقوع بارداری جلوگیری می کنند .
جلوگیری از تخمک گذاری .
افزایش چسبندگی موکوس دهانۀ رحم و ضخیم شدن آن که به صورت مانعی برای عبور اسپرم و باکتری ها در می آید .
تغییر سرعت انتقال تخمک از لوله های رحم .
اصولاً روشهای ضد بارداری تزریقی ، برای زوجهایی مناسب تر هستند که خانواده خود را کامل کرده باشند ، اما تمایلی به بستن لوله ها و روش های غیر قابل برگشت ندارند .
همچنین برای فاصله گذاری بیش از 2 سال بین فرزندان این روش پیشنهاد می شود . باروری ممکن است تا 6 ماه بعد از قطع این روش به تأخیر بیفتد ، به علاوه در خانمهایی که علیه سرخچه واکسینه شده اند یا بعد از وازکتومی ( روش عقیم سازی مردان ) همسرشان ، چند ماهی باید جلوگیری از بارداری داشته باشند ، ضد بارداری های تزریقی پیشنهاد می شوند . بعد از زایمان هم روش ضد بارداری تزریقی توصیه می شود . تزریق استروئیدهای طولانی اثرمانند ضد بارداری های تزریقی در مقایسه با IUD ( جسم داخل رحمی ) و قرص های ضد بارداری با اختلال قاعدگی و نیز بازگشت کند تر باروری همراه است .
فوائد کونتـــراسپتیوی ضد بارداری های تـــزریقی :
ضد حاملگی های تزریقی ، بسیار مؤثر ، برگشت پذیر و طولانی اثر هستند . مطالعات نشان داده است که بکارگیری چندین ساله این روش ، بدون عارضۀ خطرناک است . در کشورهایی که زنان با کم خونی فقر آهن مواجهنـــد ، این روش مفید است .
از معایب آن ، خونریزی های نامرتب ولی با حجم کم است بعلاوه بعد از تزریق ، تا 6 ماه بعد از اثر سه ماهه آن ، دارو ممکن است در خون وجود داشته باشد و بازگشت باروری را به تعویق اندازد .
خلاصیه ای از فواید و معایب ضد بارداری های هورمونی تزریقی ، در فهرست زیر آمده است .
مزایا :
ü کارآیی بالایی دارد و بهتر از روش های ضد بارداری خوراکی در بعضی کشورها ثبت شده است .
ü عوارض جانبی استروژن را ندارند .
ü برای خانمهای شیرده مناسب است .
ü برگشت پذیر است .
ü کارکنان بهداشتی کار آزموده ، به غیر از پزشکان نیز می توانند آن را تجویز کنند .
ü در بسیاری از فرهنگها پذیرفته می شود .
ü به روابط جنسی وابسته نیست .
فواید غیر کونتراسپتیوی :
با استفاده از این روش اندومتریوز ( حالتی که در آن بافت های شبیه مخاط رحم بطور نابجا در کانونهای مختلف در حفره لگن پیدا می شوند . ) بهبود می یابد .
عفونت لگن ( PID ) و کاندیدیاز (عفونت حاصله از قارچها یتیره کاندیدا ) واژ« کمتر از زنانی است که از IUD استفاده می کنند .
برای کم خونی داسی شکل قابل تجویز است .
کیست های قبلی تخمدانی و توده های خوش خیم پستانی ممکن است بهبود یابند .
شیر مادر را کاهش نمی دهد .
معایب روش تزریقی :
û اختلال قاعدگی : خونریزی شدید نادر است ، اما لکه بینی و آمنوره ( فقدان قاعدگی به غیر علل آبستنی ، یائسگی و غیره ) شایع است .
û اثر داروی تزریقی تا چند ماه در خون می ماند .
û در بعضی خانمها ، افزایش وزن و احساس درد در پستان ایجاد می شود .
û گاهی سر درد ، کاهش میل جنسی و تغییرات خلقی گزارش شده است ولی شواهد قابل اعتمادی برای عوارض فوق وجود ندارد .
û ممکن است بازگشت باروری را به تعویق اندازد .
مراقبت های قبل از استفاده از ضد بارداری های تزریقی :
از آنجا که ضد بارداری های تزریقی برای دوره های مختلف سن باروری مؤثر هستند ، توجه به نحوۀ مصرف آ« برای فاصله گذاری و یا محدود کردن خانواده اهمیت دارد .
همۀ بارداری های تزریقی در دو نوع با نامهای (DMPA ) و( NET_ EN ) در کلینیک های مادر و کودک وجود دارند . نوع DMPA هر سه ماه یکبــــــار تجویز می شود و تخمک گذاری برای مدتی بعد از قطع مصرف ، متوقف می ماند در یک مطالعۀ وسیع که در تایلنــــد انجام شده است ، به طور متوسط 5/5 ماه بعد از قطع هورمونهای تزریقی (DMPA ) ، بارداری اتفاق افتاده است .
نوع NET_ EN هر 2 ماه یکبار تزریق می شود . گر چه یافتۀ تأئـــید شده ای وجود ندارد ، ولی به نظر می رسد شروع تخمک گذاری بعد از قطع این دارو ، زودتر از نوع اول باشد .
موارد منع مصرف هورمونهای طولانی اثر ضد بارداری :
1) بارداری یا تصمیم برای آن در ماههای آینده .
2) بیماریهای پستان یا مشکوک بودن به آن .
3) وجود تومور یا رویش جدید در دستگاه تناسلی .
4) هپاتیت ویروسی فعال .
5) اختلالات انعقادی یا چربی خون .
6) بیماریهای قلبی عروقی .
7) خونریزی های غیر طبیعی و تشخیص داده نشده رحمی .
موارد منع مصرف اختصاصی ضد بارداری های تزریقی
1) بلافاصله بعد از زایمان .
تزریق هورمونهای تزریقی در این شرایط ، ممکن است موجب خونریزی شدید یا طولانی رحم شود .بهتر است تا 6 هفته پس از زایمان ، تزریق آنها به تأخیر بیفتد .
2) برنامه ریزی برای بارداری در آیندۀ نزدیک :
با توجه به اینکه اثر ضد بارداری های تزریقی ممکن است تا چند ماه پس از قطع مصرف دارو در بدن باقی بماند ، لذا در صورتی که در آینده نزدیک قصد بارداری دارید از این روش استفاده نکنید .
3) در افراد مبتلا به بیماریهای قلبی عروقی ، دیابت و یا کم خونی ؛ قبل از استفاده از این روش ، با پزشک متخصص ، مشورت شود .
زمان اولین تزریق :
زمان اولین تزریق ضد بارداری های تزریقی ، در 5 روز اول پریود است . اگر تأخیر پریود وجود دارد یا احتمال بارداری می رود ، هورمونها تزریق نمی شوند . بعد از سقط بلافاصله تزریق می شود ولی بعد از زایمان بهتر است تزریق تا 6 هفته به تأخیر بیفتد .
برای خانمهایی که قبلاً قرصهای مرکب ضد بارداری مصرف کرده اند ، بلافاصله بعد از قطع قرص ، تزریقهای هورمونی تجویز می شود اما ، اگر قرص های ضد بارداری از نوع پروژسترون تنها یا Mini-Pill بوده است 1 تا 5 روز بعد از قطع قرص ، تزریق انجام می شود .
نوع تزریق ، عضلانی عمیق در عضلات دلتوئید ( بازو ) یا گلوتئال ( عضلات کفل ها ) است . محل تزریق را نباید ماساژ داد زیرا این کار ممکن است موجب تسریع جذب استروئید گردد .
مشکلات اختصاصی پس از مصرف ضد بارداری های تزریقی
تغییر در طرح خونریزی :
اکثر زنانی که ضد بارداری های تزریقی دریافت می کنند ، تجاربی از تغییر سیکل قاعدگی دارند ، اطلاع از بروز چنین عارضه ای ، نگرانی بی مورد از اختلال قاعدگی را بر طرف می سازد . البته این به معنی کوچک شمردن عوارض جانبی نیست و چنانچه خونریزی طولانی مدت یا شدید اتفاق افتاد ، مراجعه به پزشک ضروری است .
اگر خونریزی طولانی موجب کم خونی فقر آهن شد ، درمان مناسب با آهن خوراکی ( سولفات آهن ) توصیه می شود .
با افزایش مصرف ضد بارداری های تزریقی احتمال آمنوره ( قطع قاعدگی ) زیاد می شود .
مصرف ضد بارداری های تزیقی موجب افزایش اشتها و چاقی می شود .
تغییرات خلق و خوی ، سر درد و سرد مزاجی در بعضی موارد گزارش شده است .
توسعۀ استفاده از ضد بارداری های تزریقی :
در حود 6 میلیون زن در دنیا از ضد بارداری های تزریقی استفاده می کنند3 /2 آنها نوع DMPA را انتخاب کرده اند . بنظر می رسد به طور قابل توجهی استفاده از این روش توسعه یابد و این در صورتی است که خونریزیهای نامنظم که شایع ترین علت قطع مصرف و استفاده از آنها است ، کاهش یابد .
هدف از استفادۀ آمپولهای تزریقی ماهانه کاهش خونریزی های نامنظم است . آمپولهای ماهانه مرکب از استروژن و پروستروژن است .

اسپرم کش ها
اسپرم کش ها مواد شیمیایی هستند که باعث غیر فعال شدن اسپرم ها در داخل واژن می شوند ، پیش از آنکه بتوانند به قسمتهای بالاتر دستگاه تناسلی نفوذ کنند .
بطور کلی 9 فرم از مواد ، همراه ترکیبات اسپرم کش وجود دارد که عبارتند از :
1) ژل .
2) کرم .
3) شیاف های مولد ذرات ریز اسپرم کش .
4) قرص های کف زای اسپرم کش .
5) شیاف های کف زای اسپرم کش .
6) نوارهای قابل حل اسپرم کش .
7) مواد اسپرم کش همراه کاندوم .
8) اسفنج .
9) مواد کفی شکل یا دارای ذرات ریز اسپرم کش .
مواد کفی شکل اسپرم کش
این مواد حاصل ترکیب عامل اسپرم کش در یک قلیا است که با یک ماده کفی شکل و دارای ذرات ریز همراه و به وسیلۀ یک اپلیکاتور (وسیله ای خاص جهت استعمال ) به داخل واژن وارد می شود .
این ترکیبات کف دار باید در عمق واژن و یا در مجاورت سرویکس ( گردن رحم ) قرار داده شوند تا حداکثر اثر را داشته باشند .
اپلیکاتور یا وسیلۀ خاصی که جهت استفاده از این مواد در نظر گرفته می شود از ظرف یا قوطی دارای فشار مشخص حاوی این مواد پر می شود و باید درست قبل از نزدیکی مورد استفاده قرار گیرد .
قرص ها و شیاف های واژینال اسپرم کش
انواع مختلفی از قرصها و شیاف های اسپرم کش وجود دارد که در داخل واژن قرار داده می شوند و ظرف مدتی حدود 10 تا30 دقیقه حل می شوند . در طی مدتی که برای حل شدن قرص یا شیاف لازم است نزدیکی نباید صورت گیرد . مادۀ اسپرم کش همراه این نوع ، مادامیکه بطور کامل حل نشود ، اثر مطلوب را ندارد .
کرمها و ژل های اسپرم کش
انواع زیادی از کرمها و ژل ها و یا مواد ژله ای شکل تا به حال تولید شده اند که بوسیلۀ اپلیکاتور داخل واژن قرار می گیرند یا به همراه روشهای مکانیکی مثل کاندوم ، دیافراگم و یا کلاهک مورد استفاده قرار می گیرند .
نزدیکی باید در همان زمانی که این مواد بداخل واژن استعمال می گردند صورت گیرد و مانند قرص ها و یا شیاف ها احتیاج به زمان جهت حل شدن و فعال شدن آنها نیست .
فواید ترکیبات اسپرم کش
ü مواد اسپرم کش می توانند در جلوگیری از انتقال بعضی از بیماریهای مقاربتی نقش داشته باشند . (شواهدی وجود دارد که این مواد می توانند از انتقال ایدز نیز جلوگیری بعمل آورند ، گر چه این مسئله هنوز کاملاً به اثبات نرسیده است . )
ü در صورت استفاده صحیح میزان کارآیی وسیله در حد مناسب است .
ü جهت استفاده ، اتکاء به جنس مذکر برای جلوگیری از بارداری ضروری نیست .
ü براحتی قابل حمل و نقل و استفاده هستند .
ü دارای اندازۀ خاصی برای افراد مختلف نیست و نیازی به نسخۀ پزشک ندارد .
معایب ترکیباب اسپرم کش
û ممکن است زوجین از خیسی یا اثر لزج کنندۀ این مواد شاکی باشند .
û می تواند در بعضی موارد ایجاد حساسیت یا ضایعات التهابی در زن یا مرد کند .
û ممکن است لذت جنسی راکاهش دهد .
û قرص و شیاف های اسپرم کش راباید حدود 30 دقیقه قبل از نزدیکی مورد استفاده قرار داد .
û قرص ها یا شیاف های اسپرم کش ممکن است هنگام حل شدن اثر گرمازایی داشته باشند .
اسفنج
اسفنج های دریایی طبیعی برای صدها سال بعنوان وسیلۀ جلوگیری بکار می رفته اند . در سال 1970 توجه به این روش جلوگیری سبب شد اسفنج هایی از کلاژن طبیعی یا انواع مصنوعی اسفنج که مواد اسپرم کش نیز همراه دارند برای جلوگیری از بارداری ساخته شود .
در سال 1983 واحد نظارت غذا و داروی آمریکا ( FDA ) اولین اسفنج واژینال را مورد تأیید قرار داد و این وسیله اجازۀ ورود به بازار را یافت .
این وسیله همان اسفنجی است که امروزه مورد استفاده قرار می گیرد ، اسفنج کوچک و بالشتکی شکلی است که از Polymethane ساخته شده و حاوی یک مادۀ اسپرم کش نیز می باشد .
این وسیله قبل از استفاده باید با آب مرطوب شود سپس در عمق واژن قرار داده شود . چنانچه در جای مناسب خود قرار گیرد اثر محافظتی خود را حداکثر تا 24 ساعت حفظ می کند . و چنانچه نزدیکی های مکرر در حین این مدت صورت گیرد ، احتیاج به هیچ تدبیر اضافه یا بیشتری جهت جلوگیری ندارد . لیکن بعد از خارج کردن این وسیله ، مجدداً قابل استفاده نیست . اسفنج عمل جلوگیری از بارداری را از طریق زیر انجام می دهد :
v ایجاد یک سد یا باریر بین اسپرم و گردن رحم . (Cervix : قسمت باریک پایین رحم بین تتگه و دهانه رحم )
v گیر انداختن اسپرم ها در درون خود .
v آزاد کردن مادۀ اسپرم کش .
فواید استفاده از اسفنج :
ü بی خطر بودن و کارآیی بالا در صورت استفادۀ صحیح .
ü راحتی حمل ونقل و استفاده .
ü عدم نیاز به همکاری مرد در امر جلوگیری .
ü قابل استفاده حداکثر تا 24 ساعت .
معایب :
û برای بعضی خانها جاگذاری و برداشتن از محل پس از مصرف مشکل است .
û ممکن است آسیب و التهاب در دستگاه تناسلی ایجاد کند .
û ارتباط مبهمی بین استفاده از این وسیله و شوک توکسیک (شوک ناشی از مسمومیت ) وجود دارد گر چه هنوز به درستی تأیید نشده است .
û ممکن است از محل خود در حین نزدیکی خارج شود .
نکات مثبت روشهای باریر- اسپرم کش در مقایسه با یکدیگر
خفیف + متوسط + + قوی + + +
|
نکتۀ مثبت |
کاندوم |
دیافراگم همراه با اسپرم کش |
کلاهک با اسپرم کش |
|
کارآیی |
+ + |
+ |
+ |
|
مطمئن بودن (بی خطر بودن) |
+ + + |
+ + |
+ + |
|
سهولت استفاده |
+ + |
+ |
|
|
ارزان قیمتی |
+ + + |
|
|
|
عدم احتیاج به آموزش و پرسنل ورزیده |
+ + + |
|
|
|
عدم احتیاج به پی گیری مصرف کنندگان |
+ + + |
|
|
|
جدا شدن هنگام عمل نزدیکی |
|
+ + |
+ + + |
|
نقش جلوگیری کننده از بیماریهای مقاربتی |
+ + + |
+ + |
|
|
اثر مهاری بردیسپلازی سرویکس |
+ + + |
+ + |
|
|
آشنا کردن با آناتومی دستگاه تولید مثل |
+ |
+ + |
+ + + |
|
ایجاد احساس مسئولیت برای مردجهت جلوگیری |
+ + + |
|
|
|
جلوگیری از ترشح واژینال پس از نزدیکی |
+ + + |
|
|
|
کوچک و قابل حمل بودن |
+ + + |
|
+ + + |
|
نکتۀ مثبت |
کف اسپرم کش |
قرصهای کف ساز ضد اسپرم |
اسفنج |
|
کارآیی |
+ |
+ |
+ |
|
مطمئن بودن (بی خطر بودن) |
+ + + |
+ + + |
+ + + |
|
سهولت استفاده |
+ |
+ + |
+ + |
|
ارزان قیمتی |
|
+ + + |
|
|
عدم احتیاج به آموزش و پرسنل ورزیده |
+ + + |
+ + + |
+ + + |
|
عدم احتیاج به پی گیری مصرف کنندگان |
+ + + |
+ + + |
+ + + |
|
جدا شدن هنگام عمل نزدیکی |
+ |
|
+ + |
|
نقش جلوگیری کننده از بیماریهای مقاربتی |
+ |
+ |
+ |
|
اثر مهاری بردیسپلازی سرویکس |
+ |
+ |
+ |
|
آشنا کردن با آناتومی دستگاه تولید مثل |
+ |
+ |
+ |
|
ایجاد احساس مسئولیت برای مردجهت جلوگیری |
|
|
|
|
جلوگیری از ترشح واژینال پس از نزدیکی |
|
|
+ + |
|
کوچک و قابل حمل بودن |
|
+ + + |
+ + |
Barrier (باریر): وسایلی هستند که به طریق مکانیکی یا شیمیایی و یا به هر دو روش از ورود اسپرم به کانال تناسلی زن جلو گیری می کنند .
نکات منفی روشهای جلوگیری باریر – اسپرم کش در مقایسه
حداقل - متوسط - - شدید - - -
|
نکتۀ منفی |
کاندوم |
دیافراگم همراه با اسپرم کش |
کلاهک با اسپرم کش |
|
میزان عدم موفقیت یا احتمال بارداری |
- |
- - |
- - |
|
عوارض یا اثرات جانبی |
|
- |
- - |
|
سختی بکار بردن وسیله |
- |
- - - |
- - - |
|
گران قیمت بودن |
- |
- |
- - - |
|
محتاج پرسنل ورزیده و آموزش جهت استفاده |
|
- - - |
- - - |
|
مشکل برداشتن از محل ، پس از استفاده |
|
- |
- |
|
اشکال از بین بردن پس از مصرف |
|
|
|
|
لزوم قطع مقاربت جهت استفاده از وسیله |
- - - |
- |
|
|
محتاج دستکاری واژن جهت بکارگیری |
|
- - |
- - |
|
ایجاد آسیب و التهاب واژن و لگن |
|
- - |
- |
|
تولید ترشح واژینال |
|
- - |
- |
|
بروز خراش در مخاط واژن |
|
- |
- |
|
پر حجم بودن و مشکل حمل |
|
- - |
|
|
ایجاد بوی خاص داخل واژن |
|
- |
- - |
|
نکتۀ منفی |
کف اسپرم کش |
قرصهای کف ساز ضد اسپرم |
اسفنج |
|
میزان عدم موفقیت یا احتمال بارداری |
- - |
- - |
- - |
|
عوارض یا اثرات جانبی |
|
|
- |
|
سختی بکار بردن وسیله |
|
|
- - |
|
گران قیمت بودن |
|
|
- - - |
|
محتاج پرسنل ورزیده و آموزش جهت استفاده |
|
|
- |
|
مشکل برداشتن از محل ، پس از استفاده |
|
|
- |
|
اشکال از بین بردن پس از مصرف |
- |
|
- - |
|
لزوم قطع مقاربت جهت استفاده از وسیله |
- - |
- - |
- |
|
محتاج دستکاری واژن جهت بکارگیری |
- |
- |
- - |
|
ایجاد آسیب و التهاب واژن و لگن |
- - |
- - |
- |
|
تولید ترشح واژینال |
- - |
- - |
- |
|
بروز خراش در مخاط واژن |
|
|
|
|
پر حجم بودن و مشکل حمل |
- - - |
|
|
|
ایجاد بوی خاص داخل واژن |
|
|
- |

